Η μαρτυρία του Κυριάκου Καπετάνιου για το πώς έζησε το βράδυ της 21ης Δεκεμβρίου 1963 στη Λευκωσία δίπλα στον Υπουργό Εργασίας & Κοινωνικών Ασφαλίσεων Τάσσο Παπαδόπουλο και άλλους λειτουργούς του Υπουργείου. Η συμμετοχή του στην άμυνα της Αμμοχώστου όπου δραστηριοποιήθηκαν οι ομάδες του Παύλου Παυλάκη και του Κώστα Χριστοδουλίδη.
Με την υπογραφή των Συμφωνιών Ζυρίχης και Λονδίνου, πιστέψαμε όλοι ότι ξεκινούσε μια νέα ιστορική περίοδος για την Κύπρο. Περίοδος γαλήνης, ειρήνης και ευημερίας. Όμως, τον ίδιο χρόνο συλλαμβάνεται το τουρκικό πλοιάριο «Ντενίζ» στη νοτιοανατολική περιοχή της Καρπασίας έμφορτο οπλισμού, προανάκρουσμα εφαρμογής των τουρκικών διχοτομικών σχεδίων.
Όπως ήταν φυσικό, η περίπτωση του πλοιαρίου δημιούργησε εύλογη υποψία και ανησυχία στην ελληνοκυπριακή πλευρά, η οποία άρχισε να βλέπει με πολύ προβληματισμό και επιφύλαξη τις ενέργειες και κινήσεις της τουρκικής πλευράς.
Το Αύγουστο του 1960, έγινε η ανακήρυξη της ανεξαρτησία της Κυπριακής Δημοκρατίας. Η πρώτη περίοδος που ακολούθησε ήταν ομαλή. Οι δυο πλευρές ασχολήθηκαν κυρίως με την κατάληψη θέσεων βάσει του 70/30 και άλλων προνοιών του Συντάγματος. Με την πάροδο του χρόνου όμως, διαπιστώθηκαν οι πρώτες δυσκολίες στη λειτουργία του Συντάγματος, κυρίως στο φορολογικό, το οποίο επηρέαζε σε μεγάλο βαθμό την εύρυθμη λειτουργία της κρατικής μηχανής. Δυσκολίες και αδυναμίες παρουσιάστηκαν επίσης και σε άλλους τομείς και υπό το φως όλων αυτών, ο Πρόεδρος Μακάριος ετοίμασε σχέδιο με «13» σημεία για την τροποποίηση του Συντάγματος, με τη συμβουλή και συμβολή και του Βρετανού Ύπατου Αρμοστή στην Κύπρο, σερ Άρθουρ Κλαρκ.
Τα «13» σημεία του, ο Μακάριος υπέβαλε στον αντιπρόεδρο της Δημοκρατίας, Φαζίλ Κιουτσούκ, για μελέτη και υποβολή την απόψεών. Η αντίδρασή υπήρξε αρνητική. Την έντονη διαφωνία τους εξέφρασαν επίσης, τόσο η τουρκική όσο και η ελληνική κυβέρνηση, με την υπόδειξη ότι ήταν άκαιρη η τροποποίηση του Συντάγματος την περίοδο εκείνη στα πρώτα στάδια της κυπριακής Πολιτείας.
Στο μεταξύ, λόγω της καχυποψίας μεταξύ Ελλήνων και Τούρκων της Κύπρου και της εμφανούς προσπάθειας των Τ/κ να εξοπλιστούν και εκπαιδευτούν με βοήθεια αξιωματικών από την Τουρκία, συστάθηκε από πλευράς Ελλήνων η Οργάνωση ΕΟΚ (Εθνική Οργάνωση Κυπρίων), γνωστή ως «Ακρίτας», από το ψευδώνυμο του επικεφαλής της Πολύκαρπου Γιωρκάτζη, υπουργού Εσωτερικών του κράτους. Όμως, η Οργάνωση τελούσε ουσιαστικά υπό την εποπτεία και καθοδήγηση του Προέδρου Μακαρίου.
Σκοπός του «Ακρίτα» η άμυνα στα τουρκικά σχέδια και η προστασία των Ελλήνων Κυπρίων και των περιουσιών τους. Οι Τουρκοκύπριοι, υπό την καθοδήγηση της Τουρκίας, δεν έχαναν ευκαιρία για τη δημιουργία ταραχών, ανατροπής του Συντάγματος και διάλυσης της Κ.Δ. Έτσι, τη νύχτα της Παρασκευής, 20 προς 21 του Δεκέμβρη 1963, χωρίς να δημιουργηθεί κάτι το σοβαρό, Τούρκοι προκάλεσαν αιματηρό επεισόδιο στην Οδό Ερμού της Λευκωσίας, όταν ανακόπηκαν από αστυνομική περίπολο και αρνήθηκαν έρευνα στο αυτοκίνητό τους. Κατά το επεισόδιο σκοτώθηκαν δυο Τούρκοι, μετά από ανταλλαγή πυροβολισμών. Οι Τούρκοι ανέσυραν όπλα σε βάρος των αστυνομικών, ενώ στην περιοχή οργανωμένα προσέτρεξε όχλος μαινόμενων Τούρκων.
Το γεγονός αυτό αποτέλεσε τη σπίθα έναρξης σειράς εκτεταμένων επεισοδίων στις διάφορες πόλεις, αλλά και χωριά, με αίτιους πάντα Τ/κ στασιαστές, οι οποίοι προέβαιναν σε δολοφονίες Ελλήνων, συλλήψεις ομήρων, αρπαγή, κάψιμο και λεηλασίες περιουσιών και εκτοπισμό οικογενειών από περιοχές που συνόρευαν με τουρκικές συνοικίες. Μια χαώδης κατάσταση, που πλήγωνε καίρια το ιερό σώμα της Κύπρου. Πληγή, που συνεχίζει μέχρι σήμερα. Οι Έλληνες αγνοώντας τις πραγματικές προθέσεις των Τούρκων, που ήταν η διάλυση του κράτους και η διχοτόμηση της Κύπρου, αιφνιδιάστηκαν.
Τη νύχτα του επεισοδίου στην Ερμού, ήμουν στην Λευκωσία. Στις 20 και 21 Δεκεμβρίου ’63, συγκεκριμένα, γινόταν το ετήσιο τμηματικό συνέδριο του ανώτερου προσωπικού του υπουργείου Εργασίας και Κοινωνικών Ασφαλίσεων. Το βράδυ της 20ής δινόταν δείπνο σε γνωστό κέντρο της Λευκωσίας και, με το που τέλειωσε το δείπνο, ο υπουργός Εργασίας Τάσσος Παπαδόπουλος, ο οποίος είχε φιλοξενούμενο τον εμπειρογνώμονα του Διεθνούς Γραφείου Εργασίας Καπαλέρο, τον προσκάλεσε για ένα ποτό στο κέντρο «Σιαντεκλέρ». Μαζί κάλεσε κι εμένα και τους Ανδρέα Αναστασιάδη και Θέλμα Ελευθεριάδου, επίσης ανώτερους λειτουργούς του υπουργείου. Στην παρέα και η αδελφή του υπουργού, Νίτσα και μια φίλη της.
Εκεί περάσαμε ευχάριστα αρκετό χρόνο, αλλά κάποια στιγμή θύμισα στον Τ. Παπαδόπουλο ότι έπρεπε να σηκωθούμε πρωί για τη συνέχιση του συνεδρίου, το οποίο θα τιμούσε με την παρουσία του και ο Πρόεδρος Μακάριος.
Την ευκαιρία αποχώρησης από το κέντρο έδωσε ο κ. Καπαλέρο, οπότε φύγαμε όλοι με το αυτοκίνητο του υπουργού. Μετέφερε εμένα πρώτα στο χώρο που θα διανυκτέρευα, κοντά στο τότε σινεμά «Ρόγιαλ». Δεν πρόλαβα, όμως, να κατέβω από το αυτοκίνητο και να τους καληνυχτίσω και ακούστηκαν πυροβολισμοί. «Φαίνεται άρχισαν οι Τούρκοι», είπε ο υπουργός. Όπως και έτσι ήταν. Επρόκειτο για το επεισόδιο στην Οδό Ερμού, που συνόρευε με την τουρκική συνοικία. Και, δυστυχώς, μετά από το γεγονός αυτό, το κακό γενικεύτηκε. Οι Τούρκοι επέκτειναν τις επιθέσεις τους σ’ όλη την Κύπρο
Το πρωί πήγαμε στο συνέδριο, αναστατωμένοι οπωσδήποτε, όμως ο Αρχιεπίσκοπος ήρθε και το χαιρέτισε. Μάλιστα, εκείνος που τον προσφώνησε, ήταν ο τότε Γενικός Διευθυντής του υπουργείου μας, Ιρφάν Σουλεϊμάν. Ένας υπέροχος άνθρωπος. Οι εργασίες του συνεδρίου έγιναν κανονικά και έληξαν ομαλά το απόγευμα. Την επομένη επέστρεψα στον τόπο διαμονής μου στην Αμμόχωστο, μαζί με το συνδικαλιστή της ΣΕΚ, Ανδρέα Βασιλείου.
Μέτρα άμυνας και πολιτοφυλακής στην Αμμόχωστο
Ήταν Κυριακή 22/12/63 απόγευμα, όταν ο πρώην τομεάρχης της ΕΟΚΑ και βουλευτής Αμμοχώστου μ. Κώστας Χριστοδουλίδης, κάλεσε σε επείγουσα σύσκεψη περί τα 25 πρόσωπα σε ανώγειο του σινεμά «Ηραίον» της κατεχόμενης σήμερα πόλης μας. Μας έγινε ενημέρωση για την κατάσταση που δημιουργήθηκε με τους Τούρκους και κρίθηκε ως πρώτο μέτρο άμυνας και προστασίας του ελληνικού πληθυσμού τα πόλης, η λειτουργία τριών φυλακίων στο δρόμο προς τη Σαλαμίνα. Επρόκειτο για το σπίτι Πατσαλή, το ανώγειο του Κανικλείδη και τη Σχολή ΚΑΣΑ (Κέντρο Ανωτέρων Σπουδών Αμμοχώστου) του Τάκη Σαβεριάδη.
Ως τότε, η άμυνα της Αμμοχώστου ήταν καλά οργανωμένη από τον επίσης τομεάρχη της ΕΟΚΑ και βουλευτή, Παύλο Παυλάκη. Η εθελοντική συμβολή πολλών, με περιορισμένο μάλιστα οπλισμό, ήταν θετική, υπεύθυνη και αποτελεσματική. Υπήρχε θέληση και αποφασιστικότητα.
Επίκεντρο, βέβαια, την τουρκικών επιθέσεων ήταν η Λευκωσία, όπου έγιναν εκτεταμένες συγκρούσεις και επιδείχτηκε από ελληνικής πλευράς γενναιότητα και λεβεντιά. Μνημονεύω το όνομα του τότε ανθυπολοχαγού του κυπριακού Στρατού Τάσου Μάρκου, ο οποίος ήταν από τους βασικούς συντελεστές των επιτυχιών των ελληνικών δυνάμεων και της συντριβής των τουρκικών σχεδίων για επέκταση του θύλακα Κιόνελι-τουρκικής συνοικίας.
Μόνο με αγώνα ανατρέπονται τα τουρκικά σχέδια
Τα τουρκικά σχέδια κατάληψης ολόκληρης της Κύπρου ξεκινούσαν ασφαλώς από παλιά και επισημοποιήθηκαν από το 1956, όταν έγινε πια λόγος για «επανάκτηση της Κύπρου» στο γνωστό «Σχέδιο Νιχάτ Ερίμ». Παρά ταύτα, η Κυπριακή Δημοκρατία διατηρήθηκε, υπάρχει και λειτουργεί, παρά τα λάθη και τις παραχωρήσεις και τις υποχωρήσεις που έγιναν από την πλευρά μας. Αυτό που επιβάλλεται και επείγει τώρα και πάντα, είναι η καθολική ενότητα και αξιοποίηση φιλικών προς την Κύπρο χωρών, οι οποίες είναι επίσης θύματα της τουρκικής επεκτατικής πολιτικής και βουλιμίας. Η τουρκική επιθετικότητα και ανατροπή των σχεδίων της σε βάρος της Κύπρου ανακόπτονται και ανατρέπονται με καθολική ενότητα και αγώνα.
πηγή: Καπετάνιος, Κυριάκος (21/12/2020) «Τα ματωμένα Χριστούγεννα του 1963», Φιλελεύθερος, https://www.philenews.com/koinonia/eidiseis/article/1085796/ta-matomena-christoygnna-toy-1963