Η πρώτη «24η Απριλίου» της «λύσης» του Κυπριακού ήταν το 1955 (Philenews, 24/04/2019)

PhileNews
«Η πρώτη “24η Απριλίου” της «λύσης» του Κυπριακού ήταν το 1955»
24 Απριλίου 2019
Λάμπρος Γ. Καούλλας

Με αφορμή τα 15 χρόνια από την απόρριψη του «Σχεδίου Ανάν», ας θυμηθούμε μια άλλη 24^η Απριλίου, τότε που ίσως για πρώτη φορά ρίχτηκε το σύνθημα για διαχωρισμό του κυπριακού λαού.

Πρόσφατα έτυχε να ξαναμελετήσω το βιβλίο «Πραξικόπημα-Εισβολή: Η Κατάθεσή μου στην Επιτροπή Φακέλλου της Κύπρου» του Φώτη Παπαφώτη (Λεμεσός, 2008). Στην σελίδα 71 διάβασα με έκπληξη πως «το ΑΚΕΛ (και το ΚΚΕ) τάχθηκαν από το 1955 υπέρ της διχοτόμησης της Κύπρου». Καθώς ο συγγραφέας ασκούσε από τις αρχές του 1960 οξύτατη κριτική τόσο στο ΑΚΕΛ, όσο και στον Αρχιεπίσκοπο Μακάριο, ομολογώ πως δεν μπορούσα να πιστέψω τα όσα διάβασα και θέλησα να τα διασταυρώσω. Η μόνες του παραπομπές ήταν ήταν σε ένα παλαιότερό του βιβλίο, «Ο Σύγχρονος Εφιάλτης του Έθνους (ΚΚΕ & ΑΚΕΛ)» (Λεμεσός, 1996), σελίδες 363-365. Η πηγή ήταν η ίδια: Άρθρο του ΓΓ του ΚΚΕ, Νίκου Ζαχαριάδη με τίτλο «Ενάντια στους ιμπεριαλιστές και τους εθνοπροδότες κυπροκάπηλους. Λεύτερη Κύπρος σε Λεύτερη Ελλάδα», που μεταδόθηκε στον ραδιοσταθμό «Ελεύθερη Ελλάδα», που εξέπεμπε από το Βουκουρέστι, στις 24 Απριλίου 1955.

Πρόκειται για το πασίγνωστο  κείμενο στο οποίο ο Ζαχαριάδης αναφέρεται σε «πασχαλιάτικα βαρελότα», «τρακατρούκες» και «τσάκρες», σε «συνθηκολόγο και διασπαστή του εθνικού αγώνα Μακάριο» και σε «ένα ψεφτοπαλικαρά αξιωματικό – χίτη του Γρίβα» και το οποίο χιλιοαναλύθηκε και χιλιοσυζητήθηκε, κυρίως για το αν ο Ζαχαριάδης αποκάλυψε ή όχι την ταυτότητα του αρχηγού της ΕΟΚΑ στους Άγγλους. Ομολογώ όμως, ήταν η πρώτη φορά που μου φωτίσθηκε η περί Τουρκοκυπρίων λεπτομέρεια.

Αδυνατούσα να πιστέψω. Για να μην πιαστώ κορόιδο που απορροφά τα προπαγανδιστικά προϊόντα κάποιου χαλκείου, προσπάθησα να διασταυρώσω αυθεντικά τις πηγές και να ανατρέξω στα επίμαχα φύλλα του «Νέου Δημοκράτη». Εις μάτην! Και εδώ αξίζει να σημειωθούν τα εξής. Στην Βιβλιοθήκη του Ιδρύματος Αρχιεπισκόπου Μακαρίου ΙΙΙ, όπου φυλάσσονται τόμοι εφημεριδών, ο τόμος του 1955 για τον «Νέο Δημοκράτη» δεν υπάρχει, ενώ υπάρχουν όλοι οι προηγούμενοι! Στο δε Γραφείο Τύπου και Πληροφοριών, στο αρχείο των ψηφιοποιημένων εφημερίδων, ο «Νέος Δημοκράτης» φτάνει μέχρι το τέλος Μαρτίου 1955 (!), ενώ φαίνεται να μην έχουν δοθεί από το ΑΚΕΛ τα φύλλα των επίμαχων μηνών μετά την έναρξη της επανάστασης. Ωστόσο, η έρευνα δεν απέβη τελείως άκαρπη!

Κατάφερα να εντοπίσω αναδημοσίευση της τοποθέτησης Ζαχαριάδη από την «Εργατική Φωνή» στις 6 Μαΐου 1955, αριθμό φύλλου 309. Η εφημερίδα ήταν «όργανον των Νέων Συντεχνιών» υπό την διεύθυνση του Χρ. Α. Μιχαηλίδη και με τον Μιχαλάκη Ν. Πισσά ως τακτικό αρθρογράφο. Η δεξιά «Εργατική Φωνή» αναδημοσίευσε την εκπομπή με σκοπό να την διακωμωδήσει, δίνοντας τον τίτλο «Ανοησιών το Ανάγνωσμα» και προλογίζοντας την ως «φληναφήματα του αρχισυμμορίτου Ζαχαριάδη», ισχυριζόμενη μάλιστα πως η εφημερίδα του ΑΚΕΛ δημοσίευσε «μόνο αποσπάσματα». Το κείμενο της «Εργατικής Φωνής» πάντως επιβεβαιώνει (με ελάχιστες συντακτικές διαφορές) αυτό που υπάρχει στα προαναφερθέντα βιβλία, καθώς και την ημερομηνία της εκπομπής.

Ιδού το επίμαχο απόσπασμα από την εφημερίδα: «Όμως η απελευθέρωση του λαού της Κύπρου δεν μπορεί νάναι πραγματική παρά μόνο σαν απελευθέρωση και των Τούρκων. Η ένωση της Κύπρου με την Ελλάδα δεν μπορεί να σημαίνη διατήρηση ή χειροτέρευση της υποδούλωσης των Τούρκων, μα απελευθέρωση και για την Τουρκική μειονότητα του νησιού με βάση την πλήρη εθνική αυτονομία της. Διεκδικώντας το δικαίωμα της αυτοδιάθεσης, μέχρι και αποχωρισμού για τους Έλληνες, δε μπορούμε να αρνηθούμε το ίδιο αυτό δικαίωμα στην Τουρκική μειονότητα, αλλοιώς θα χαντακώσουμε και την όλη υπόθεση απελευθέρωσης της Κύπρου. Δεν μπορείς νασαι ελεύθερος όταν κρατάς άλλο σκλάβο που σε πολεμά να λευθερωθή.»

Τι εννοεί με «αυτονομία» και «αποχωρισμό» ο Ζαχαριάδης και τι ακριβή ορισμό δίνει, μπορούμε να το δούμε στην απάντηση του, λίγα χρόνια πριν, προς τον Δημήτρη Παρτσαλίδη, για το ζήτημα της θέση του ΚΚΕ για την «αυτονομία» της «Μακεδονίας». Το διασταυρώσαμε και αυτό από το βιβλίο του Νίκου Ζαχαριάδη, «Δέκα Χρόνια Πάλης: Συμπεράσματα – Διδάγματα – Καθήκοντα» (έκδοση Κ.Ε. του Κ.Κ.Ε., Νοέμβρης 1950). Το απόσπασμα, από την σελίδα 124, είναι εκπληκτικό:

«Το βασικό για τον κομμουνιστή είναι: ν’ αναγνωρίζει, ν’ αναγνωρίσει τα δικαιώματα του καταπιεζόμενου έθνους. Και το βασικό δικαίωμα του έθνους είναι το ζήτημα της αυτοδιάθεσης. Και το δικαίωμα της αυτοδιάθεσης σημαίνει ότι το έθνος έχει δικαίωμα όχι μόνο στην αυτονομία, μα και στον αποχωρισμό. Τώρα ανάλογα με την κάθε φορά κατάσταση και τα συμφέροντα της πάλης του προλεταριάτου, της επανάστασης, προωθείται η μία ή άλλη πλευρά του εθνικού ζητήματος, γιατί το εθνικό σαν εφεδρεία της προλεταριακής ή της λαϊκοδημοκρατικής επανάστασης υποτάσσεται σ’ αυτήν. Βασικό όμως και υποχρεωτικό είναι για τον κομμουνιστή και το προλεταριακό κόμμα: πρώτο, η αναγνώριση της αρχής της αυτοδιάθεσης μέχρι και του αποχωρισμού, δεύτερο, ότι η αλλαγή στο σύνθημα κάθε φορά: αποχωρισμός ή αυτονομία, υπαγορεύεται, φυσικά, απτό συγκεκριμένο κάθε φορά συμφέρον της επανάστασης, όμως δεν επιβάλλεται αυθαίρετα απτά πάνω, μα γίνεται σε συνεννόηση με τις επαναστατικές οργανώσεις της καταπιεζόμενης εθνότητας. Αυτό είναι το ένα. Το άλλο είναι, ότι όταν λέμε αυτονομία εννοούμε πολιτική αυτοδιοίκηση, δηλαδή εδαφική, οικονομική, κοινωνική, κρατική, εκπολιτιστική, εκπαιδευτική, θρησκευτική αυτοδιοίκηση.»

Βέβαια, ο Ζαχαριάδης δεν ονοματίζει τι είδους «αυτονομία» θα φέρει αυτός ο «αποχωρισμός», ειδικά σε μια εποχή που Έλληνες, Τούρκοι, Αρμένιοι, Μαρωνίτες και Λατίνοι ζουν ανάμικτα σε όλη την Κύπρο: Ομοσπονδία; Συνομοσπονδία; Διπλή Ένωση; Διχοτόμηση; Δύο κράτη;

1^ο: Παρά τις περί αντιθέτου διακηρύξεις εδώ και 64 χρόνια, δεν είναι οι εθνικόφρονες του φάσματος μακαριακοί-γριβικοί, αλλά οι κομμουνιστές που πρώτοι μίλησαν για διαχωρισμό του εθνικού μέλλοντος των Τουρκοκυπρίων από το κοινό μέλλον του κυπριακού λαού εν συνόλω. Έχει σημασία να επανατονίσουμε πως μιλούμε για 23 μόνο μέρες μετά την έναρξη του αγώνα της ΕΟΚΑ και χωρίς ο Γρίβας να δώσει οποιαδήποτε εντολή για στοχοποίηση των Τουρκοκυπρίων (το αντίθετο, μάλιστα, έπραττε καθόλη τη διάρκεια του αγώνα, ακόμα και όταν προκαλείτο).

2ο: Η «βαρυσήμαντη» αυτή θέση των Ελλήνων κομμουνιστών, Ελλαδιτών του ΚΚΕ και Κυπρίων του ΑΚΕΛ, για «πλήρη εθνική αυτονομία» και «μέχρι και αποχωρισμού» διχοτόμηση των ελληνικής καταγωγής Κυπρίων από τους Τουρκοκυπρίους ταυτίζεται ιστορικά με τις προτάσεις των Τούρκων και Τουρκοκυπρίων δεξιών, αντικομμουνιστών εθνικιστών και όχι με αυτές της τουρκοκυπριακής Αριστεράς, ή τουλάχιστον αυτής που πλήρωσε με αίμα την πίστη της στο κοινό μέλλον στα πλαίσια ενός ανεξάρτητου, ενιαίου Κυπριακού Κράτους.

Ως ιδέα, λοιπόν, προηγείται: Της εμφανίσεως των KITEMB και Volkan τον Μάιο και τον Αύγουστο του 1955, της ΤΜΤ το 1957, των «ασκήσεων επί χάρτου» του Αμερικανού Καθηγητή Γεωγραφίας Alexander Melamid τον Ιούλιο του 1956, των εκθέσεων Nihat Erim του Νοεμβρίου 1956, της ομιλίας του Βρετανού Υπ. Αποικιών Lennox-Boyd περί «διπλής αυτοδιάθεσης» τον Δεκέμβριο του 1956, του βιβλίου για «τελική λύση» διχοτόμησης με βάση τον 35^ο παράλληλο του Fazıl Küçük του 1957, των σχεδίων βίαιης απόσχισης του 1960 που βρέθηκαν στο χρηματοκιβώτιο Plumer το 1963, των προτάσεων «γεωγραφικής ομοσπονδίας» με ανταλλαγή εδάφους και πληθυσμών του Rauf Denktaş στο Λονδίνο το 1964, την σοβιετική ιδέα ομοσπονδιοποίησης του Andrei Gromyko τον Ιανουάριο του 1965, των συζητήσεων για «διπλή ένωση» μεταξύ Χούντας-Τουρκίας το 1971, της δημιουργίας της ΕΟΚΑ-Β’, και βεβαίως, του πραξικοπήματος του ταξίαρχου Δ. Ιωαννίδη και της τουρκικής εισβολής και συνεχιζόμενης κατοχής του καλοκαιριού του 1974. Και, συνεπώς, ως ιδέα της 24^ης Απριλίου του 1955, προηγείται όλων των μετέπειτα ιδεών και προτάσεων Διζωνικής Δικοινοτικής Ομοσπονδίας και «πολιτικής ισότητας» που μας οδήγησαν στην 24^η Απριλίου του 2004.